چین خوردگی : بعضی از کوهستان ها از چین خوردگی لایه های رسوبی انباشته شده در بستر دریاها بوجود می آیند. کوههای زاگرس و البرز در کشور ما به این ترتیب ایجاد شده اند.
آتش فشان: برخی از کوهها به علت بیرون ریختن مواد مذاب درون زمین (ماگما) ایجاد شده اند. این مواد از طریق درزها و شکاف هایی که در پوسته ی زمین وجود دارد، خود را به روی زمین می رسانند. کوه دماوند در رشته کوه البرز به این ترتیب بوجود آمده است.
شکست در زمین : گفتیم که گاهی قطعاتی از پوسته زمین دچار شکستگی های بزرگ و کوچکی می شود که به آن ها گسل می گویند. بالا آمدن بخشی از زمین در امتداد این گسل ها سبب پیدایش کوه می شود. بعضی از کوه های شرق آفریقا اینگونه ایجاد شده اند.

بالا آمدن مواد مذاب : مواد مذاب (ماگما) همواره به سطح زمین نمی رسند بعضی از آنها به زیر لایه های زمین نفوذ می کنند و لایه ها را بالا می آورند. بعدها ممکن است لایه های رسوبی بر اثر فرسایش از بین بروند و مواد سخت بصورت یک کوه ظاهر شوند. شیر کوه در یزد و الوند در همدان این گونه ایجاد شده اند.
البته هیچ یک از کوهستان ها همواره به شکل اولیه باقی نمی مانند و فرسایش به آن ها چهره ی جدیدی می دهد.

آیا پوسته ی زمین حرکت می کند؟

به قسمت خارجی زمین پوسته می گویند. پوسته ی زمین در روی خشکی ها، پوشیده از خاک و سنگ است. این پوسته یکپارچه و کاملاً به هم پیوسته نیست. و از چندین قطعه یا صفحه ساخته شده است.
صفحات پوسته زمین همواره ثابت نیستند و حرکت می کنند. تشت آبی را در نظر بگیرید که چند قطعه چوب به اشکال نامنظم بر سطح آب افتاده باشد. با حرکت آب قطعه چوب ها به حرکت در می آیند. به هم می خورند و یا از هم دور می شوند. صفحات پوسته ی زمین هم مانند قطعه چوب ها بر روی مواد مذاب درون زمین شناورند و با سرعت چند سانتی متر در سال حرکت می کنند. در جایی که صفحات به هم برخورد می کنند رشته کوه هایی بوجود می آیند. کوه های زاگرس بر اثر نزدیک شدن صفحات پوسته زمین ایجاد شده اند. هم چنین در جاهایی که دو صفحه از هم دور می شوند، مواد مذاب از درون زمین بالا می آیند و رشته کوه هایی را در بستر اقیانوس ها ایجاد می کنند.

سؤالات بخش ۷ :
۱ – کدام کوههای کشور ما بر اثر چین خوردن لایه های رسوبی انباشته شده در بستر دریا بوجود آمده اند؟

زاگرس – البرز

۲ – کدام کوه کشورمان به علت بیرون ریختن مواد مذاب ایجاد شده است؟

البرز

۳ – علت پیدایش شیرکوه و الوند کدام است ؟

بالا زدگی ، یعنی مواد مذاب همواره به سطح زمین نمی رسند و برخی از آنها به زیر لایه های زمین نفوذ می کنند و لایه ها را بالا می آورند.

۴ – پوسته چیست؟

به قسمت خارجی زمین پوسته می گویند.

۵ – رشته کوه های زیر چگونه بوجود آمده اند؟

الف ) البرز
ب ) کوه های شرق آفریقا
الف : از چین خوردگی لایه های رسوبی انباشته شده در بستر دریاها
ب : بالا آمدن بخشی از زمین در امتداد گسل ها

۶ – رشته کوه های بستر اقیانوس ها چگونه به وجود می آیند؟

در جاهایی که دو صفحه از هم دور می شوند، مواد مذاب از درون زمین بالا می آیند و رشته کوه هایی را در بستر اقیانوس ها ایجاد می کنند.

درس هشتم : آیا آتش فشان ها ناهمواریهای جدید ایجاد می کنند؟

مواد مذاب درون زمین (ماگما) درجست و جوی راهی هستند که خود را به سطح زمین برسانند. گسل ها که شکستگی های پوسته زمین اند. بهترین جا برای خروج این مواد از درون زمین هستند و گدازه ها از طریق خود را به روی زمین می رسانند. بر اثر انباشته شدن و سرد شدن تدریجی این مواد بر روی زمین کوه های آتش فشانی بوجود می آیند. موادی که از آتش فشان در سطح زمین جاری می شوند و به گدازه یا روانه موسومند. گدازه ها در سطح زمین جاری شده و بر سر راه خود همه چیز را می سوزانند. از دهانه آتش فشان های فعال، بمب های آتش فشانی، خاکستر و ابرهای غلیظ گوگردی همراه با بخار آب خارج می شود. این مواد با سرو صدای زیادی به بیرون پرتاب می گردند.
بعضی از آتش فشان ها، اکنون فعالیتی ندارند. فقط بعضی پدیده ها که در اطراف آن ها اتفاق می افتد، نشان دهنده ی فعالیت های درون زمین است ، مثل چشمه های آب گرم (که در پیرامون دما زیاد است) یا بخارهای گوگردی اندکی که از دهانه و منافذ کناره های آن خارج می شود. (مثل تفتان) به این گونه آتش فشان ها غیرفعال می گویند. ممکن است از بستر دریا یا اقیانوس بر اثر فوران گدازه ها از درون زمین و بیرون ریختن آن ها بر سطح آب دریاها یا اقیانوس ها درمدت کوتاهی یک جزیره بوجود می آید. جزیره سورتزی در اقیانوس اطلس در جنوب جزیره ایسلند در مدتی کوتاه بر اثر فوران آتش نشان بوجود آمد. ممکن است بعدها بر اثر انفجار یک دهانه ی آتش فشان که به شکل جزیره است، در مدت کوتاهی جزیره نابود شود.

فعالیت ۱ -۸
۱ – مخروط های کوچکی که در کناره های آتش فشان ها فعالیت می کنند؟ چه نام دارند؟

مخروط جانبی ، مخروط سنگ ، خاکستر و روانه ها

۲ – در یک آتش فشان مواد مذاب به چند صورت در بین لایه ها قرار می گیرند. آن ها را نام ببرید.

لایه های متقاطع – لایه های موازی

۳ – اگر توده ای از مواد مذاب در زیر لایه های زمین انباشته شود، و پس از سرد شدن به شکل توده ای وسیع درآید که راهی به خارج ندارد، چه نامیده می شود؟

باتولیت

۴ – روانه چیست؟

موادی که از آتشفشان در سطح زمین جاری می شوند به گدازه یا روانه موسومند

۵ – چه پدیده هایی در کنار آتشفشان غیرفعال رخ می دهند؟

چشمه های آب گرم، بخارهای گوگردی و منافذ کناره ی آن خارج می شود.

۶ – طرز تشکیل یک جزیره آتشفشانی را با ذکر یک مثال شرح دهید؟

ممکن است در بستر دریا یا اقیانوس بر اثر فوران گدازه ها از درون زمین و بیرون ریختن آنها بر سطح آب دریاها، یا اقیانوس ها در مدت کوتاهی یک جزیره بوجود آید. جزیره سورتزی در اقیانوس اطلس در مدت کوتاهی یک جزیره بوجود آید. جزیره سورتزی در اقیانوس اطلس در مدتی کوتاه بر اثر فوران آتشفشان بوجود آمد.


دیدگاهتان را بیان کنید