استفاده از نقشه قاعده ی خاصی دارد که اگر آن را یاد بگیریم، می توانیم نقشه ها را بخوانیم. برای خواندن نقشه ها باید به موارد زیر توجه کرد:
۱ – توجیه نقشه : نقشه را باید طوری در مقابل خود قراردهیم که جهت آن درست باشد. یعنی کج یا وارونه نباشد. هنگام استفاده از نقشه شمال آن باید با جهت ایستادن ما منطبق باشد.

۲ – استفاده از راهنمای نقشه : در کنار هر نقشه ، فهرستی از علایم و رنگ هایی دیده می شود که در آن نقشه بکار رفته اند. با مراجعه به علایم می توانیم بفهمیم که هر علامت و رنگ، چه چیزی را در روی زمین نشان می دهند. اغلب این علایم در همه دنیا یکسان است. معمولاً شکل علایم راهنما به شکل واقعی چیزی که می خواهند آن را نشان بدهند، بسیار نزدیک است.
۳ – مقیاس نقشه :‌نقشه ها را در اندازه های مختلف تهیه می کنند. میزان کوچک شدن نقشه را نسبت به اندازه واقعی در مقیاس نقشه می گویند. مثلا فرض کنید طول جاده ای بین در شهر که در واقع ۲۰ کیلومتر است. روی نقشه ای ۲۰ سانتی متر شده است. این نقشه نشان می دهد که همه طول ها به نسبت صدهزار بار کوچک شده است و در این حالت مقیاس آن به صورت ۰۰۰/۱۰۰/۱ نشان داده می شود. (مقیاس کسری) در نقشه ای با مقیاس ۰۰۰/۵۰/۱ طول روی یک سانتی متر باشد در روی زمین ۵۰۰۰۰ سانتی متر با ۵۰۰ متر خواهد بود. گاهی در کنار نقشه خطوط تیره روشنی به شکل خط کش می بینیم که اعدادی را بالای آن نوشته اند. این ها مقیاس خطی یا ترسیمی اند، استفاده از مقیاس های خطی در خواندن نقشه بسیار آسان است، با استفاده از مقیاس نقشه، می توانیم فاصله ها را اندازه بگیریم و اندازه ی واقعی آن ها را محاسبه کنیم.
در مقیاس کسری هر چه عدد مخرج کسر بزرگتر باشد، آن کسر کوچک تر است. مثلاً مقیاس ۵۰۰۰۰/۱ از ۵۰۰۰/۱ کوچک تر است در نقشه هایی با مقیاس کوچکتر، عوارض طبیعی مانند دریاچه و رود یا عوارض انسانی مانند ساختمان ها و جاده ها خیلی کوچک می شوند و به همین دلیل ، نمی توان جزئیات (مانند کوچه ها را … ) بطور مشخص دید. در عوض روی چنین نقشه هایی ، مساحت بیشتری از یک سرزمین را می توان مشاهده کرد. در نقشه های بزرگ مقیاس، مانند ۱۰۰/۱ و ۱۰۰۰/۱ عوارض بزرگتر نشان داده می شوند اما مساحت کمتری به نمایش در می آیند.
این حالت شبیه موقعی است که شما با یک هواپیما در بالای یک شهر یا سرزمین پرواز می کنید، هر چه فاصله ی هواپیمای شما از زمین بیشتر شود مساحت بیشتری را می بیند ولی در عوض ، جزئیات و اجسام کوچک روی زمین را نمی توانید مشاهده کنید. برعکس اگر هواپیمای شما در ارتفاع کم پرواز کند جزئیات را بهتر می توانید ببینید ولی مساحت کمی را می توانید مشاهده کنید.

فعالیت ۲ -۲ ص ۱۲ – درس دوم
۱ – مقیاس را تعریف کنید؟

کوچک یا بزرگ بودن نقشه را نسبت به اندازه واقعی، مقایس نقشه می گویند ، با استفاده از مقیاس نقشه می توانیم فاصله ها را اندازه بگیریم و اندازه واقعی آنها را محاسبه کنیم.

۲ – رودی که عرض آن ۱۰۰ متر است، بر روی نقشه با عرض ۱۰ سانتی متر دیده می شود، مقیاس این نقشه چه قدر است؟

۱۰۰۰۰cm 10cm
x 1

x برابر است با ۱۰۰۰ ومقیاس نقشه ۱۰۰۰/۱

۳- برای خواندن نقشه به چه مواردی باید توجه کرد؟

۱ – توجیه نقشه
۲ – استفاده از راهنمای نقشه
۳ – مقیاس نقشه

۴ – منظور از «توجیه نقشه» چیست؟

نقشه را باید طوری در مقابل خود قرار دهیم که جهت آن درست باشد یعنی کج یا وارونه نباشد، هنگام استفاده از نقشه شمال آن با جهت ایستادن، منطبق باشد.

۵ – در یک روستا دو نقشه متفاوت ۵۰۰۰/۱ و۵۰۰۰۰۰/۱ ۱ تهیه شده است. کدام یک از این دو مقیاس بزرگتر است؟ در کدام نقشه ، مساحت بیشتری دیده می شود؟ در کدام نقشه ، جزئیات را به صورت دقیق تری می توان دید؟

۵۰۰۰/۱ بزرگتر است.
در مقیاس ۵۰۰۰۰۰/۱ مساحت بیشتر دیده می شود و در مقیاس ۵۰۰۰/۱ جزئیات را به صورت دقیق تری می توان دید.

درس سوم : آیا وسایل دیگری برای مطالعه جغرافیا وجود دارد؟

به غیر از کره جغرافیایی و نقشه که اساسی ترین وسایل آموزش جغرافیا هستند، ابزار و وسایل دیگری نیز به یادگیری جغرافیا کمک می کنند. این وسایل عبارتند از عکس جغرافیایی، فرهنگ جغرافیایی‌، مدل های جغرافیایی ، نمودار و جدول های جغرافیایی و …

عکس های جغرافیایی چه نوع عکس هایی هستند؟
برای آموختن جغرافیا از انواع عکس ها می توان استفاده کرد، از جمله عکس های معمولی که از مناظر طبیعی شهرها، خانه ها وفعالیت های انسانی گرفته می شود و با دقت در آن ها می توان اطلاعات جالبی بدست آورد. عکس های هوایی که برای تهیه نقشه های جغرافیایی از آن ها استفاده می شود و عکس های ماهواره ای که ماهواره ها آن ها را تهیه و به زمین مخابره می کنند. این عکس ها اطلاعات بسیار مفید و جدیدی را از سطح کره زمین یا پراکندگی ابرها از جو زمین در اختیار ما قرار می دهند. جغرافی دانان با استفاده از این عکس ها، وقوع طوفان های مهیب را پیش بینی کرده و آتش سوزی در جنگل های دور افتاده را مشاهده می کنند و به این ترتیب از تغییرات مطلع می شوند و هنگام بروز حوادث طبیعی ، جان انسانهای زیادی را نجات می دهند.

فرهنگ های جغرافیایی :

در جغرافیا، اسامی و اصطلاحات زیادی بکار می رود که برای آموختن آن ها از کتاب های خاصی استفاده می کنند. به این گونه کتاب ها فرهنگ اصطلاحات جغرافیایی، یا دایرة المعارف جغرافیایی می گویند. گاهی این فرهنگ ها با تصاویر و نقشه های مختلفی همراه است که در این صورت ، آن ها را فرهنگ نامه های مصور جغرافیایی می نامند.

مدل های جغرافیایی :

از جمله وسایل دیگری که برای آموختن جغرافیا کمک می کنند. مدل های جغرافیایی اند. مدلهای جغرافیایی انواع مختلفی دارند که در سال های بالاتر با آن آشنا می شوید. گاهی یک بخش از محیط طبیعی را در آزمایشگاه در ابعاد کوچکی مشابه سازی می کنند و پدیده های جغرافیایی را در مقیاس کوچک بر روی آن آزمایش می کنند. به چنین ابزاری که فهم موضوعات جغرافیایی را برای ما آسان می کنند. مدل جغرافیایی می گویند. یکی از معروف ترین مدل در آموزش جغرافیا «میزشن» است که با استفاده از مواد ساده ای مانند شن، ماسه ، خاک یا خاک اره می توان شکل ساده ای از طبیعت را ساخت و آزمایش های مختلفی با آن انجام داد.

نمودارها و جدول های جغرافیایی :

نمودارها و جدول ها : نیز از وسایلی هستند که درجغرافیا برای نمایش یا مقایسه بکار می روند کار اصلی نمودارها و جدول های جغرافیایی ، نمایش ساده ی اطلاعات جغرافیایی است. بطوریکه با یک نگاه می توان مطالب زیادی از آنها را بدست آورد. نمودارها انواع مختلفی دارند از جمله نمودار تصویری، ستونی ، دایره ای و منحنی اطلاعات و جغرافیایی درجدول ها دسته بندی می شوند. گاهی پس از تکمیل اطلاعات یک جدول، برای مقایسه با جدول های دیگر از آن ها ، نمودارهای جدیدی ترسیم می کنند

رایانه :

امروزه برنامه ها یا نرم افزارهای جغرافیایی بسیار متنوعی تولید شده است که حتی کودکان نیز به راحتی از آن ها استفاده کنند. نقشه ها و اطلس های رایانه ای نیز وجود دارند که با استفاده از امکانات رایانه ای به راحتی می توان آن ها را اصلاح کرد و اطلاعات جدید را به جای اطلاعات قبلی روی آن ها نمایش داد.

مشاهده مستقیم :

همه ی وسایلی که به آن ها اشاره کردیم. واسطه هایی برای یادگیری جغرافیا هستند، در واقع آن ها ، به شکل غیرمستقیم اطلاعات جغرافیایی را برای مطالعه فراهم می آورند اما دانش جغرافیا بیش از هر دانش دیگری به مشاهده مستقیم نیاز دارد. جغرافی دانان تنها در صورتی می توانند اطلاعات جدید جغرافیایی تولید کنند که محیط و پدیده های جغرافیایی را مشاهده کرده باشند. به همین دلیل درس جغرافیا همواره با فعالیت های میدانی «بازدید های علمی» همراه بوده است.

سؤالات درس ۳
۱ – چند نمونه از وسایلی که در مطالعه جغرافیا مورد استفاده قرار می گیرند را نام ببرید.

کره جغرافیایی ، نقشه ، عکس و فرهنگ جغرافیایی، مدل های جغرافیایی، نمودار و جدول های جغرافیایی،برنامه های رایانه ای جغرافیایی

۲ – عکس های جغرافیایی چه فوایدی دارند؟

جغرافی دانان با استفاده از این عکس ها وقوع طوفان های مهیب را پیش بینی و آتش سوزی درجنگل های دور افتاده را مشاهده می کنند و به این ترتیب از تغییرات مطلع می شوند و هنگام بروز حوادث طبیعی جان انسانهای زیادی را نجات می دهند

۳ – نقش مشاهده ی مستقیم را در دانش جغرافیا توضیح دهید.

دانش جغرافیا بیش از هر دانش دیگری دیگری به مشاهده مستقیم نیاز دارد. جغرافی دانان تنها در صورتی می توانند اطلاعات جدید جغرافیایی تولید کنند که محیط و پدیده های اجتماعی و جغرافیایی را مشاهده کرده باشند. به همین دلیل درس جغرافیا دلیل درس جغرافیا همواره با فعالیت های میدانی یا بازدیدهای علمی همراه بوده است.

۴ – نمودارها و جدول ها به چه منظور بکار می روند و کار اصلی آنها چیست؟

نمودارها و جدولها از وسایلی هستند که درجغرافیا برای نمایش یا مقایسه به کار می روند. کار اصلی آنها نمایش ساده ی اطلاعات جغرافیایی است بطوریکه با یک نگاه می توان مطالب زیادی را از آنها بدست آورد.


دیدگاهتان را بیان کنید